Observability nedir? Log, metric ve trace arasındaki fark nedir ve her biri ne için kullanılır?

Observability, bir sistemin dışarıya verdiği sinyallerden içerideki durumunu anlayabilme yeteneğidir. Monitoring "bilinen sorunları" izlerken, observability "daha önce hiç görmediğiniz" bir sorunun nedenini bulmanızı sağlar. Üç temel sinyal vardır:

Log'lar: structured logging

Düz metin yerine JSON loglayın; böylece alanlara göre filtrelenebilir.

{"ts":"2026-10-22T10:15:02Z","level":"error","service":"order-api",
 "trace_id":"4bf92f3577b34da6a3ce929d0e0e4736","user_id":"u_123",
 "msg":"payment failed","error":"timeout after 2000ms"}

• Her logda trace_id / correlation id olsun; böylece log ile trace birbirine bağlanır.
• Parola, token, kart numarası gibi hassas verileri asla loglamayın.

Metric'ler: RED ve USE

• RED (servisler için): Rate (istek/sn), Errors (hata oranı), Duration (gecikme dağılımı, p50/p95/p99).
• USE (kaynaklar için): Utilization, Saturation, Errors.
• Ortalama gecikme yanıltıcıdır; percentile (histogram) kullanın.
• Metric label'larına user_id gibi yüksek kardinaliteli değer koymayın; Prometheus'u şişirir.

Pratik akış

Alarm metric'ten gelir (hata oranı arttı) → trace ile hangi servis ve hangi çağrının yavaş olduğunu bulursunuz → ilgili log'larda hatanın detayını okursunuz.

Bugün standart yaklaşım, üç sinyali de OpenTelemetry ile üretip istediğiniz backend'e göndermektir.